streszczenie: W latach 1989-2003 przeprowadzono na terenie całego kraju serię wielopunktowych doświadczeń polowych z pszenicą jarą i z jęczmieniem jarym. Badano zależność plonu ziarna od składu granulometrycznego gleby, jej zasobności w fosfor, potas i magnez, pH gleby i kompleksu glebowo-rolniczego. Wyższe plony ziarna tych zbóż uzyskano na glebach zwięźlejszych (pyły zwykłe, gliny lekkie) należących do kompleksu pszennego dobrego, o pH gleby powyżej 5,5 i wysokiej zasobności w fosfor, potas i magnez. Pszenica wykazała większe wymagania glebowe od jęczmienia, który okazał się jedynie bardziej wrażliwy na niskie pH gleby. Spośród badanych właściwości gleby, największy wpływ na zróżnicowanie plonów wywarł skład granulometryczny, najmniejszy zaś zasobność gleby w fosfor.